Het eiland in de Hofvijver van Den Haag
Te midden van het water, tussen het Binnenhof en de Tweede Kamer, ligt een klein begroeid eiland — het meest afgebeelde onbewoonde eiland van Nederland.
Ontdek meer ↓
In het hart van Den Haag, te midden van de Hofvijver, ligt een klein begroeid eiland. Officieel heet het simpelweg het eiland in de Hofvijver, maar in de volksmond wordt het ook wel Netjus Eiland genoemd. Deze pagina is opgericht ter ere van dit unieke stukje Den Haag.
De Hofvijver is misschien wel hét visitekaartje van de stad. Aan de oevers liggen het Binnenhof, het Mauritshuis en de Tweede Kamer. Het eilandje in het midden van het water is al eeuwenlang een bron van verhalen, feesten, protesten en rust voor de zwanen die de vijver bewonen.
Het eiland is niet voor publiek toegankelijk, maar wel altijd zichtbaar, een stille getuige van de rijke geschiedenis van de Hofstad.
De Hofvijver is de bekendste vijver van Nederland. Aan en bij de vijver liggen de belangrijkste regeringsgebouwen van ons land, en de Hofvijver is vaak letterlijk in beeld bij belangrijke politieke gebeurtenissen.
In tegenstelling tot wat de term vijver doet vermoeden, is de Hofvijver van oorsprong een natuurlijk duinmeer. De Haagse Beek (voorheen Duinbeek) en de tegenwoordig gedempte Bosbeek uit het Haagse Bos stroomden hierop uit. Zo staat de vijver nog steeds in verbinding met de duinen bij Kijkduin.
Uit grafelijke rekeningen blijkt dat de Hofvijver in 1352 verder werd uitgediept. Waarschijnlijk werd de vijver aangelegd tussen de binnengracht langs het Binnenhof en de buitengracht langs de Lange Vijverberg, als watervoorziening voor het hof.
Graaf Albrecht van Beieren maakte de Hofvijver rechthoekig, een ontwerp dat de vijver tot op de dag van vandaag heeft behouden. Onder Albrecht werd het Binnenhof het middelpunt van een bloeiend hofleven met varen, schaatsen en steekspelen op het water.
In de 17e eeuw werden er kades aangelegd; in de 19e eeuw werd de vijver verlengd. Tot circa 1800 was het Binnenhof nog omgeven door een slotgracht en alleen toegankelijk via bruggen. Langs de oevers stonden huizen die later werden afgebroken.
Na een conflict tussen gemeente en rijk over de aanleg van een weg door de Hofvijver (de Vijverdam) claimde Den Haag het eigendomsrecht. Het gerechtshof en later de Hoge Raad gaven de gemeente gelijk; de Hofvijver werd eigendom van Den Haag.
De Hofvijver kent een rijke geschiedenis. Eens begonnen als watervoorziening van het hof, groeide de vijver uit tot visitekaartje van de stad, protestlocatie en bron van vermaak. Nog steeds zijn de Hofvijver en de Lange Vijverberg een geliefde plek om te flaneren en bijzondere evenementen te organiseren.
Het eiland in de Hofvijver is waarschijnlijk het meest afgebeelde onbewoonde eiland van Nederland. Op de vroegste afbeeldingen van de vijver is nog geen spoor van een eiland te bekennen,het eilandje is vermoedelijk slechts circa driehonderd jaar oud.
Op een schilderij uit het midden van de 17e eeuw is voor het eerst een piepklein eiland met struik te zien. In de loop van de eeuw groeide het eiland langzaam verder.
Voor groots vuurwerk rond festiviteiten werd tijdelijk een paviljoen in de Hofvijver gebouwd. Bij de viering van de Vrede van Aken (1748) ontwierp hofarchitect Pieter de Swart een gigantisch houten bouwwerk van 110 bij 35 meter.
In de eeuwen na het eerste eilandje bereikte het zijn huidige omvang. Er staat een vlaggenmast in het midden en het is begroeid met bomen en voornamelijk eenjarige planten.
Het eiland is niet voor publiek toegankelijk, maar trekt door de jaren heen zowel zwanen als actievoerders aan.
Naast het eiland, tussen het eiland en de kant van het Buitenhof (de Vijverdam), bevindt zich de Hofvijverfontein. De huidige fontein is een geschenk ter gelegenheid van het 750-jarig bestaan van Den Haag in 1998. Voor die gelegenheid werd de dichtgeslibde Hofvijver uitgebaggerd. De fontein is voorzien van LED-verlichting die in verschillende kleuren kan worden ingesteld; zo was de fontein blauw verlicht op 24 oktober 2020 ter gelegenheid van het 75-jarig bestaan van de Verenigde Naties.
Reeds in 1923 installeerde het Gemeentelijk Electrisch Bedrijf een verlichte fontein in de Hofvijver, zichtbaar tijdens de feestweek rond Koninginnedag en het 25-jarig regeringsjubileum van koningin Wilhelmina.
Van middeleeuwse feesten tot moderne klimaatacties: het eiland en de Hofvijver hebben veel meegemaakt.
De Hofvijver wordt verder uitgediept onder graaf Willem V. Uit grafelijke rekeningen blijkt dat de vijver in dit jaar werd gegraven, waarschijnlijk als watervoorziening voor het hof tussen de binnen- en buitengracht.
De Engelse graaf van Leicester wordt met groot vuurwerk op de Hofvijver binnengehaald toen hij Nederland kwam besturen. In de vijver stond een torentje met ballen waaruit vuurwerk spoot, een spectaculaire ontvangst in het hart van de macht.
Ter viering van de Vrede van Aken ontwierp hofarchitect Pieter de Swart een gigantisch houten vuurwerkpaviljoen midden in de Hofvijver: 110 meter lang, 35 meter breed en 17 meter hoog. Op 13 juni 1749 werd daar een spectaculair vuurwerk afgestoken.
Het eiland in de Hofvijver ontstaat geleidelijk. Op schilderijen uit de 17e eeuw verschijnt voor het eerst een piepklein eilandje; in de eeuwen daarna groeit het tot zijn huidige omvang. Een vlaggenmast en begroeiing maken het eiland herkenbaar.
Activisten van Molukse jongeren bezetten het eiland om Nederlandse steun te vragen voor hun wens tot uitroeping van de Republiek der Zuid-Molukken (RMS). Het eiland werd volgehangen met spandoeken, een van de eerste grote politieke acties op het eiland.
In 2006 werd het eiland in de Hofvijver tijdelijk een bastion van studentenprotest. Boos over de invoering van leerrechten, bezetten zij symbolisch het eiland om hun boodschap kracht bij te zetten. Een bijzondere actie, want zelden wordt dit kleine stukje land in het water zo zichtbaar opgeëist.
Netjus Eiland heeft geen vaste bewoners, maar trekt door de jaren heen zowel zwanen als actievoerders aan. Een plek vol geschiedenis – en altijd Netjus!
Activisten van Extinction Rebellion hebben Netjus Eiland in de Hofvijver bezet om aandacht te vragen voor de klimaatcrisis. Ze betraden het eiland met kano's en hesen spandoeken, totdat de politie ingreep en hen verwijderde. De actie zorgde voor veel bekijks en discussie over klimaatbeleid.
Netjus Eiland blijft een opvallende plek in het hart van Den Haag, waar natuur, historie en soms zelfs protest samenkomen.
Op de Hofvijver zakten meerdere mensen door het ijs en moesten worden gered door de brandweer. Hoewel het water bevroren leek, was het ijs niet sterk genoeg. Gelukkig konden de hulpdiensten ingrijpen en bleven ongelukken uit.
Netjus Eiland blijft een prachtig stukje natuur, ook in de winter. Maar laat het ijs aan de zwanen en eenden – veiligheid gaat voor alles. Laten we het netjus en verantwoord houden!
De Hofvijver krijgt hulp van een drijvende schoonmaakrobot die bladeren, plastic en ander afval verwijdert. Dit proefproject van de gemeente Den Haag helpt de waterkwaliteit te verbeteren en vervuiling tegen te gaan.
Voor Netjus Eiland is dit een mooie stap naar een schonere Hofvijver. Dankzij slimme technologie blijft het water helder en aantrekkelijk voor zowel de natuur als bezoekers. Samen houden we het Netjus!
Op de Hofvijver is het zwanenkoppel weer samen! Een van de zwanen raakte gewond en werd opgevangen, terwijl de ander trouw bleef wachten bij Netjus Eiland. Na herstel is de zwaan teruggebracht, en de hereniging was hartverwarmend.
Dit laat zien hoe belangrijk Netjus Eiland is als rustplek voor dieren in de Hofvijver. Laten we dit bijzondere stukje natuur beschermen, zodat zwanen en andere dieren hier veilig kunnen leven. Netjus!
De Hofvijver is tijdelijk omgetoverd tot een bouwplaats. Vrachtwagens reden over een aangelegd pad van stalen rijplaten om zand te storten, nodig voor onderhoudswerkzaamheden. Dit zeldzame tafereel trok veel bekijks, want normaal is de vijver het domein van zwanen en eenden.
Zelfs met groot materieel blijft de Hofvijver een bijzondere plek. Gelukkig wordt na de werkzaamheden alles weer Netjus hersteld!
Voor de komende werkzaamheden aan de Hofvijver, onder meer de aanleg van een warmte-koudeopslag voor het Binnenhof, is een groot deel van de karperstand uit de vijver gehaald. Hengelsportvereniging GHV Groene Hart, nog altijd visrechthebbende op deze historische vijver, was aanwezig bij het afvissen in opdracht van de gemeente Den Haag. Met elektro- en zegenvisserij werden zo’n 300 karpers in goede conditie gevangen en verplaatst naar andere Haagse wateren.
Vissen mag in de Hofvijver al jaren niet meer, maar zorg voor de visstand blijft belangrijk, zo blijft het ook onder water Netjus, met vakmanschap en oog voor het leven in de Hofvijver!
In de wandelgangen van 's-Gravenhage gaan er verschillende verhalen rond over hoe Netjus Eiland aan haar naam is gekomen en over het ontstaan van het eiland. Hieronder twee van de bekendste sagen.
2 februari 1929
Een van de oudste verhalen vertelt over een werknemer van de ambassadeur van het toenmalige Koninkrijk Hongarije. L. Dodner, een berucht werknemer van de ambassadeur, gebruikte herhaaldelijk een Hongaars woord tijdens zijn bezoek aan het Buitenhof. Dit woord leek verdacht veel op het woord Netjus, terwijl hij wees naar het eiland te midden van de Hofvijver. De Hagenaren die in zijn entourage stonden, vonden dit zo mooi klinken en zo toepasselijk voor het eiland dat zij dit hebben overgenomen en doorgeven.
17 maart 1989
Een ander verhaal gaat over een groep Ieren die tijdens Sint Patricksday zo teut waren dat zij in slaap waren gevallen op de Lange Vijverberg. Toen de politie hen had gewekt, gaven ze aan dat ze alles 'neatly' zouden achterlaten, net zo neatly "as that Island". Ze wezen naar het eiland in de Hofvijver. De agenten vonden dit zo een leuk verhaal dat ze het vertaald hebben naar het Nederlands en het met de rest van het politiekorps hebben gedeeld.
Beelden van het eiland en de Hofvijver door de jaren heen. Klik op een afbeelding om te vergroten.